Samstag, 4. April 2015
RV-Hiatus inside of Words
अथ ऋग्वेदसंहितापदमध्यविवृत्तयः ॥१॥
atha ṛgvedasaṁhitā-pada-madhya-vivṛttayaḥ
Now the cases of hiatus (vivṛtti) in the interior of words (pada) in the Ṛgveda-Saṁhitā.
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus aā (3)
दूरआदिशं दूरआधीः सुम्नआपिः ॥२॥
dūraādiśam, dūraādhīḥ, sumnaāpiḥ
dūre-ādiśam, dūre-ādhīḥ, sumne-āpiḥ
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus ai (5)
पश्वइष्टिर्वस्यइष्टये ॥३॥
paśvaïṣṭiḥ, vasyaïṣṭaye (4)
paśvaḥ-iṣṭiḥ, vasyaḥ-iṣṭaye
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus au (11)
उक्थउक्थ उषउषस्तितउना दूरउपब्दो नमउक्तिभिर्नमउक्तिं प्रउगं हिरण्यप्रउगम् ॥४॥
ukthaükthe (2), uṣaüṣaḥ, titaünā, dūraüpabdaḥ, namaüktibhiḥ, namaüktim (3), praügam, hiraṇyapraügam
uktha-ukthe, uṣaḥ-uṣaḥ, titaünā, dūre-upabdaḥ, namaükti-bhiḥ, namaḥ-uktim, praügam, hiraṇya-praügam
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus aū (8)
इतऊतीतऊतिरितऊती सद्यऊतयः ॥५॥
itaūti (3), itaūtiḥ (2), itaūtī, sadyaūtayaḥ (2)
itaḥ-ūti, itaḥ-ūtiḥ, itaūtī itītaḥ-ūtī, sadyaḥ-ūtayaḥ
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus aṛ (4)
मनऋङ्गा श्रुतऋषिं सप्तऋषयः सप्तऋषीन् ॥६॥
manaṛṅgā, śrutaṛṣim, saptaṛṣayaḥ, saptaṛṣīn
manaḥ-ṛṅgā, śruta-ṛṣim, sapta-ṛṣayaḥ, sapta-ṛṣīn
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus ae (13)
एकएकः पुरएता श्रवएषे ॥७॥
ekaekaḥ (2), puraetā (9), śravaeṣe (2)
ekaḥ-ekaḥ, puraḥ-etā (8), puraetā-iva (1), śravaḥ-eṣe
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus āa (1)
अस्माअस्मै ॥८॥
asmāasmai
asmai-asmai
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus āṛ (4)
भाऋजीको भाऋजीकम् ॥९॥
bhāṛjīkaḥ (2), bhāṛjīkam (2)
bhāḥ-ṛjīkaḥ (2), bhāḥ-ṛjīkam (2)
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus ea (6)
आरेअघा आरेअघामारेअवद्यो दूरेअन्ते दूरेअर्थः ॥१०॥
āreaghāḥ, āreaghām, āreavadyaḥ, dūreante (2), dūrearthaḥ
āre-aghāḥ, āre-aghām, āre-avadyaḥ, dūreante iti dūre-ante, dūre-arthaḥ
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus oa (28)
अधोअक्षाः खादोअर्णा गोअग्रया गोअग्रा गोअग्रान् गोअग्रां गोअजनासो गोअर्णसो गोअर्णसं गोअर्णसा गोअर्णसि तिरोअह्न्यं पीवोअन्नान् पीवोअश्वा मिथोअवद्यपेभिः सद्योअर्थम् ॥११॥
adhoakṣāḥ, khādoarṇāḥ, goagrayā (2), goagrāḥ (3), goagrān, goagrām (2), goajanāsaḥ, goarṇasaḥ, goarṇasam, goarṇasā, goarṇasi, tiroahnyam (9), pīvoannān, pīvoaśvāḥ, mithoavadyapebhiḥ, sadyoartham
adhaḥ-akṣāḥ, khādaḥ-arṇāḥ, go-agrayā, go-agrāḥ, go-agrān, go-agrām, go-ajanāsaḥ, go-arṇasaḥ, go-arṇasam, go-arṇasā, go-arṇasi, tiraḥ-ahnyam, pīvaḥ-annān, pīvaḥ-aśvāḥ, mithaḥ-avadyapebhiḥ, sadyaḥ-artham
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus oṛ (3)
गोऋजीकं गोऋजीका ॥१२॥
goṛjīkam (2), goṛjīkā
go-ṛjīkam, go-ṛjīkā
Ṛgveda-Saṁhitā – Hiatus oo (1)
गोओपशा ॥१३॥
goopaśā
go-opaśā
http://www.detlef108.de/RV-Hiatus-inside-of-Words.pdf
Donnerstag, 27. November 2014
Dienstag, 25. November 2014
Prātiśākhyas
Prātiśākhyas related to Ṛgveda
Ṛgveda Prātiśākhya (313)
https://sites.google.com/view/rv-pratishakhya
https://vedicreserve.miu.edu/pratishakhyas/rk_veda_pratishakhya.pdf
Prātiśākhyas related to Sāmaveda
Ṛktantra (217)https://archive.org/details/rktantram
Sāmatantra (1438)
Akṣaratantra (2)
Puṣpasūtra or Phullasūtra (920)
http://peterffreund.com/Vedic_Literature/sama_veda_pratishakhya.htm
https://vedicreserve.miu.edu/pratishakhyas/sama_veda_pratishakhya.pdf
Stobhānusaṁhāra (1512)
Prātiśākhyas related to Śukla-Yajurveda
Vājasaneyi Prātiśākhya (1121)
Indische Studien, Vierter Band, 1858, Albrecht Weber, Seiten 65-160 & 177-331
https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=S8V3Rd-nKcIC&pg=GBS.PR3
http://peterffreund.com/Vedic_Literature/shukl_yajur_veda_pratishakhya.htm
https://vedicreserve.miu.edu/pratishakhyas/shukla_yajur_veda_pratishakhya.pdf
Bhāṣikasūtra (944)
https://sites.google.com/view/vedicrecitation/shukla-yajurveda/shatapatha-accents
https://sites.google.com/view/vedicrecitation/shukla-yajurveda/shatapatha-accents/bhashika-sutra
Prātiśākhyas related to Kṛṣṇa-Yajurveda
Taittirīya Prātiśākhya (656)The Tâittirîya-Prâtiçâkhya, With Its Commentary, the Tribhâshyaratna, William D. Whitney
http://books.google.de/books/reader?id=JTVbAAAAQAAJ&num=9&hl=de&printsec=frontcover&output=reader&pg=GBS.PA1
http://bangla.name/citi/taittiriya/tait_dev.htm
http://peterffreund.com/Vedic_Literature/krishn_yajur_veda_pratishakhya.htm
https://vedicreserve.miu.edu/pratishakhyas/taittiriya_pratishakhya.pdf
Maitrāyaṇīya Prātiśākhya (978)
Prātiśākhyas related to Atharvaveda
Atharvaveda Prātiśākhya (21)http://peterffreund.com/Vedic_Literature/atharva_veda_pratishakhya.htm
https://vedicreserve.miu.edu/pratishakhyas/atharva_veda_pratishakhya.pdf
Caturadhyāyikā (537, 20)
The Atharva-Veda Prâtiçâkhya Or Çâunakîyâ Caturâdhyâyikâ – William Dwight Whitney
http://books.google.de/books/reader?id=xZ0-AAAAcAAJ&hl=de&printsec=frontcover&output=reader&pg=GBS.PR1
http://peterffreund.com/Vedic_Literature/chaturadhyayi.htm
https://vedicreserve.miu.edu/pratishakhyas/atharva_veda_pratishakhya_chaturadhyayi.pdf
1. Sources: "Veda-Lakṣaṇa, Vedic Ancillary Literature, A Descriptive Bibliography" compiled by K.P. Aithal; "Vedāṅga Literature" by Prof. B.B. Chaubey
Montag, 24. November 2014
Śikṣā-Links
http://detlef108.blogspot.de/2014/11/list-of-siksa-texts.html
Peter Freund's Śhikṣhā site
http://vedicreserve.mum.edu/shiksha/shiksha_vedicreserve.html
http://peterffreund.com/shiksha/shiksha.html
http://peterffreund.com/manuscripts/Recent_Additions.html
Shiksha Sangraha
https://www.scribd.com/doc/204413206/Shiksha-Sangraha-Acharya-Ram-Prasad-Tripathi
Avasānanirṇaya-Śikṣā with commentary
Avasānanirṇaya-Śikṣā with Commentary (PDF)
Kramasandhāna-Śikṣā with commentary
Kramasandhāna-Śikṣā with Commentary (PDF)
Pāninīya Śikṣā
https://archive.org/details/PaniniyaShiksha
Pāṇinīya Śikṣā-English translation
Pāṇinīya Śikṣā (Albrecht Weber)
Indische Sudien, Vierter Band, 1858 (Seite 345-371)
https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=S8V3Rd-nKcIC&pg=GBS.PR3
Pluta-Śikṣā with commentary
Pluta-Śikṣā with Commentary (PDF)
Māṇḍavya-Śikṣā with commentary
http://www.detlef108.de/Mandavya-shiksha-with-commentary-T.pdf
Mādhyandina-Śikṣā with commentary
Māṇḍavya-Śikṣā with Commentary (PDF)
Yohiprāpti (Śikṣā) with translation and a new commentary
Yohi-Prāpti with Translation and Commentary (PDF)
Lakṣmīkānta Śikṣā or Catuḥślokī (1055) (KYV, TS); Critical edition with translation:
An Edition of the Lakṣmīkāntaśikṣā or the Varṇakramacatuśślokī
Laghumādhyandinīya-Śikṣā with Translation and Commentary
Laghumādhyandinīya-Śikṣā with Translation and Commentary (PDF)
Varṇocharaṇa Śikṣā
https://www.scribd.com/doc/82772173/Varnocharana-Shiksha-Sw-Dayananda-Saraswati
Vedaparibhāṣāsūtra-Śikṣā with Commentary
Vedaparibhāṣa-Sūtra-Śikṣā with Explanation of the Caturakṣarī Baiṭh Code (PDF)
Die Vyāsa Śikṣā besonders in ihrem Verhältnis zum Taittirīya Prātiśākhya (Heinrich Lüders), 1894
https://archive.org/details/dievysaikshbes00ld
Vyāsa Śikṣā with the commentary Vedataijasa
http://www.ibiblio.org/srimedia/ref1/Vyasa%20Siksha.pdf
Śamāna Śikṣā with commentary
Śamāna-Śikṣā with Commentary (PDF)
Śaunaka Śikṣā with translation and commentary
Śaunaka-Śikṣā with Translation and Commentary (PDF)
Sarvasaṁmata Śikṣā (Otto Franke), 1886
https://archive.org/details/diesarvasammata00franuoft
Svaravyanjana Śikṣā with commentary
Svaravyañjana-Śikṣā with Commentary (PDF)
Mittwoch, 19. November 2014
List of Śikṣā Texts
General Śikṣā
Pāṇinīya Śikṣā (857)Vedanāsikā Śikṣā or Vedāṅganāsikā Śikṣā (1168) (names of the Pāṇinīya Śikṣā in some Mss.)
Śikṣās related to Ṛgveda
Mādhusūdanī Śikṣā (949) (= Aṣṭa-vikṛti-vivṛti (123))Vyāla Śikṣā (1247)
Vyāli Śikṣā (1) (1248) (= Aṣṭa-vikṛti-vivṛti (123))
Vyāli Śikṣā (2) (1249)
Śamāna Śikṣā (= Ṛksarva-śamāna (239); manuscripts MD 977?&978 call it Śamāna Śikṣā)
Śaiśirīya Śikṣā (1325)
Śaunaka or Śaunakīya Śikṣā (1328)
Svaravyañjana Śikṣā (1565)
Svarāṅkuśa (Śikṣā) or Svaranirṇaya (1584)
Hayagrīva Śikṣā (1602) (=Jaṭā-paṭala (599); generally attributed to Hayagrīva)
Śikṣās related to Sāmaveda
Gautama or Gautamī(-ya) Śikṣā (526)Nārada or Nāradīya Śikṣā (755)
Lomaśa(śī) Śikṣā (1067)
Sāmaveda Śikṣā (1472) (*)
Śikṣās related to Śukla-Yajurveda
Amareśa Śikṣā (77) or Varṇaratnapradīpikā Śikṣā (1099)Amoghānandinī Śikṣā (1) (79) (130 verses)
Amoghānandinī Śikṣā (2) (80) (57 verses)
Avasānanirṇaya Śikṣā (107)
Kātyāyana (ī) Śikṣā (453) (13 verses)
Kātyāyana (ī) Śikṣā (454) (11 verses)
Keśava (vī) Śikṣā (467) (Gloss on 9 Sūtras called Paribhāṣāṅka Sūtra)
Keśava (vī) Padyātmikā Śikṣā (468)
Kauśikī Śikṣā (478)
Kramakārikā Śikṣā (482) (also called Kāṇva Śikṣā (446))
Kramasaṁdhāna (Śikṣā) (506)
Galadṛk Śikṣā or Luptark Śikṣā (514) (= second part of Mādhyandinī Śikṣā (972))
Pārāśarī Śikṣā (869)
Prātiśākhyapradīpa Śikṣā (908)
Manaḥsvāra Śikṣā (951)
Mallaśarma Śikṣā or Hastasvaraprakriyā (957)
Māṇḍavya (vī) Śikṣā (958)
Mādhyandinī(ya) Śikṣā (972)
Yājñavalkya Śikṣā (1026) (also called Vājasaneyi Śikṣā in a few Mss.)
Laghumādhyandinīya Śikṣā (1060)
Laghvamoghānandinī Śikṣā (1064)
Varṇaratnapradīpikā Śikṣā (1099) or Amareśa Śikṣā (77)
Vāsiṣṭhī Śikṣā (1137)
Vedaparibhāṣākārikā Śikṣā (1174)
Vedaparibhāṣāsūtra Śikṣā (1176) (=Baiṭhasaṁjñakaprakaraṇa (937)
Ṣoḍaśaśloka Śikṣā (1338) (RV? or KYV?)
Saṁpradāyaprabodhinī Śikṣā (1401) (*)
Svarabhaktilakṣaṇa (pariśiṣṭa) Śikṣā (1539)
Svarāṣṭaka Śikṣā (1599)
Śikṣās related to Kṛṣṇa-Yajurveda
Ātreya Śikṣā (1) (139) (27 verses)Ātreya Śikṣā (2) (141) (294 verses)
Āpiśali Śikṣā (-Sūtra) (147)
Āraṇya (ka) Śikṣā (152)
Kālanirṇaya Śikṣā (460)
Kauṇḍinya Śikṣā (1) (472) (100 verses)
Kauṇḍinya Śikṣā (2) (473) (86 verses)
Kauhalīya or Kauhala Śikṣā (479)
Cārāyaṇīya Śikṣā (550)
Bhāradvāja Śikṣā (943)
Pāri Śikṣā (870)
Pluta Śikṣā (917)
Yohiprāpti (Śikṣā) (1027)
Lakṣmīkānta Śikṣā or Catuḥślokī (1055)
Lakṣmīkānta Śikṣā (1056) (= Uccasvaranirṇaya (178); Svara Śikṣā (1569))
Laugākṣi Śikṣā (1068) (= Śikhyā Pāṭha (1287))
Vararuci Śikṣā (1069)
Vāsiṣṭha Śikṣā (1) (1135) (on the doubling of consonants)
Vāsiṣṭha Śikṣā (2) (1136)
Veda Śikṣā (1215)
Vyāsa Śikṣā (1250)
Śambhu Śikṣā (1204)
Śikṣāsamuccaya (1303) (*)
Śyāmāyanīya Śikṣā (1332)
Sarvasaṃmata Śikṣā (1409)
Svarasārabhūtavarṇa Śikṣā (1085; catalogued as Varṇa-Krama-Lakṣaṇam, Mysore P4772/22)
Siddhānta Śikṣā (1493)
Svara Śikṣā (1570)
Śikṣās related to Atharvaveda
Māṇḍukī Śikṣā (959)Other Śikṣās
Atharva(ṇa) Śikṣā (27) (*)Aniṅgya Śikṣā (40) (*)
Ācarya Śikṣā (138) (*)
Krama Śikṣā (502) (*)
Jaṭāmaṇi Śikṣā (609) (*)
Dvādaśa Śikṣā (720) (*)
Piṇḍalakṣaṇa Śikṣā (877) (*)
Varṇa Śikṣā (edited by Peter Freund)
Varṇaśikṣāsaṁhitā (1103) (*)
Varṇoccāraṇa Śikṣā (1112) (It includes the supposed Sūtra version of the Pāṇinīya Śikṣā) (*)
Śaṁkara Śikṣā (1252) (*)
Samāsa Śikṣā (1400) (*)
Sarvaśikṣāsaṁgraha (1407) (*)
Svaravigrahaśikṣābhāṣya (1559) (*)
Śikṣās not yet discovered
Agastya Śikṣā (8)Audavraji Śikṣā ?
Bodhāyana Śikṣā (939) (KYV)
Plākṣi Śikṣā (913)
Vālmīki Śikṣā (1134) (KYV)
Hārīta Śikṣā (1613) (KYV)
Lists of Śikṣākāras and works on Vedalakṣaṇa
Vedalakṣaṇānukramaṇikā (1207) (*)Śikṣādivedāṅgasūcī (1284)
Notes:
1. Source: "Veda-Lakṣaṇa, Vedic Ancillary Literature, A Descriptive Bibliography" compiled by K.P. Aithal2. Only those texts have been included which are generally or occasionally called Śikṣā.
3. Links:
http://detlef108.blogspot.de/2014/11/siksa-links.html
All Śikṣās except those marked with (*) are available on
https://vedicreserve.miu.edu/shiksha/shiksha_vedicreserve.html
http://peterffreund.com/shiksha/shiksha.html
http://peterffreund.com/manuscripts/Recent_Additions.html
Dienstag, 11. November 2014
Sha-pronounced as-Kha
Video: Sha_as_Kha
Pratijñā-sūtra:
18. (2.7) atho mūrdhanyoṣmaṇo 'saṁyuktasya ṭum ṛte saṁyuktasya ca khakāroccāraṇam |Einzelnstehendes, oder mit andern Konsonanten als Lingualen verbundenes ṣ ist als kh zu sprechen. — Also ikhe tvā (1.1), bibharkhy astave (16.1), śukhkyāya.
19. kṣakāre ṣakāravat |
In kṣa ist es als ṣ zu sprechen.
20. kakārayoge khakāroccāraṇābhāva iti niyamas tu na |
Das Verbot der Aussprache als kh gilt jedoch nicht wenn ṣ mit k verbunden wird (d. i. k hinter ṣ tritt, wie in śuṣkam).
Links:
Über ein zum weissen Yajus gehöriges phonetisches Compendium, das Pratijnâsûtra – Albrecht Weber
Shatapatha Brahmanam - 5, page 322, Vedamu
http://peterffreund.com/shiksha/pratijna_sutra.html
http://peterffreund.com/shiksha/pratijna_sutram.pdf
Keśavī Padyātmikā Śikṣā
asaṁyyuktasya mūrddhanyoṣmaṇaḥ khoccāraṇaṁ matam |ṭumṛte saṁyyuktasyāpi sasya yoga ṣa eva hi ||14||
chandasīty eva khoccāro loka prakṛtir iṣyate | (loke?)
http://peterffreund.com/shiksha/keshavi_padyatmika_shiksha.html
Keśavī Śikṣā
ṣaḥ khaṣ ṭum ṛte ca ||3||http://peterffreund.com/shiksha/keshava_shiksha.html
Laghumādhyandinīya-śikṣā
atha śikṣāṁ pravakṣyāmi mādhyandinamatam̐y yathā |ṣakārasya khakāraḥ syāṭ ṭukayoge tu no bhavet ||1||
iṣe lakṣyaṁ kṛṣṇa 'ukṣā samudraḥ pratyudāhṛtiḥ |
http://peterffreund.com/shiksha/laghumadhyandina_shiksha.html
Sonntag, 2. November 2014
Vedalakṣaṇānukramaṇikā
prātiśākhyaṁ saṁhitāyāḥ śamānaṁ naparaṁ tathā |
taparaṁ pragrahaś caiva kurukī ca vilaṅghyakam ||1||
iṅgyāniṅgyam avarṇī ca āvarṇī plutam eva ca |
raṅgaplutaṁ purvadīrgha ubhayottaradīrghakau ||2||
yaṇdīrghau yohitabhāṣyaṁ ca tathā rāvaṇabheṭ u ca |
varṇakramaṁ jaṭāvallī trikramaṁ cāntyaveṣṭanam ||3||
svarapañcāśataṁ caiva ṣaḍviṁśatisūtrakam |
śākhāśamānam aruṇaśamānaṁ saviśeṣataḥ ||4||
atha navaśikṣāḥ --
bhāradvāja-vyāsa-śaṁbhu-pāṇini-kauhalīyakam |
bodhāyano vasiṣṭhaś ca vālmīkir hāritaṁ nava ||5||
sarvasaṁmatam āraṇyaṁ tathā siddhāntam eva ca |
upaśikṣā imāḥ proktā lakṣaṇajñānakovidaiḥ ||6||
saptalakṣaṇanāmāni --
śamānaṁ ca vilaṅghyaṁ ca naparaṁ taparaṁ tathā |
avarṇy āvarṇy aniṅgyāntaṁ saptalakṣaṇam ucyete ||7||
vedoccaraṇakramaḥ --
gītī śīghrī śiraḥkampī tathā likhitapāṭhakaḥ |
anarthajño 'lpakaṇṭhaś ca ṣaḍ ete pāṭhakādhamāḥ ||8||
(pāṇini-śikṣā 32, yājñavalkya-śikṣā, śaiśirīya-śikṣā)
mādhuryam akṣaravyaktiḥ padacchedas tu susvaraḥ |
dhairyaṁ layanamarthaś ca (?) ṣaḍ ete pāṭhakā guṇāḥ ||9||
(pāṇini-śikṣā 33: layasamarthaṁ ca; yājñavalkya-śikṣā: layasamatvaṁ ca ; śaiśirīya-śikṣā: dhairyaṁ laghusamāyuktaṁ ṣaḍete pāṭhake guṇāḥ; gautamī-śikṣā, cārāyaṇīya-śikṣā:
mādhuryam akṣaravyaktiḥ padacchedas tathātvaraḥ
dhairyo gurulaghutvaṁ ca ṣaḍete pāṭhake guṇāḥ)
upāṁśu daṣṭaṁ tvaritaṁ nirastaṁ vilambitaṁ gadgaditaṁ pragītam |
niṣpīḍitaṁ grastapadākṣaraṁ ca vaden na dīnaṁ na tu sānunāsike ||10||
(pāṇini-śikṣā 35: sānunāsyam)
vyāghrī yathā haret putraṁ daṁṣṭrābhyāṁ na tu pīḍayet |
bhītā patanabhedābhyāṁ tadvad varṇān prayojayet ||11||
(gautamī-śikṣā 4, cārāyaṇīya-śikṣā: 4: yathā vyāghrī haret putraṁ daṁṣṭrābhir na ca pīḍayet; nāradīya-śikṣā 31, yājñavalkya-śikṣā, śaiśirīya-śikṣā: yathā vyāghrī haret putrān daṁṣṭrābhir na ca pīḍayet; pāṇini-śikṣā 25: putrāṇ, na ca pīḍayet; sarvasaṁmata-śikṣā 89)
hastahīnaṁ tu yo 'dhīte svaravarṇavivarjitam |
ṛgyajuḥsāmabhir dagdho viyonim adhigacchati ||12||
(pāṇini-śikṣā 54; mallaśarma-śikṣā 5; yājñavalkya-śikṣā 39; śaiśirīya-śikṣā; sarvasaṁmata-śikṣā 93: svaravarṇārthavarjitam; svara-śikṣā 34: svaravarṇaṁ vivarjitam)
hastena vedaṁ yo 'dhīte svaravarṇārthasaṁyutam |
ṛgyajuḥsāmabhiḥ pūto brahmabhūyāya kalpate ||13||
(pāṇini-śikṣā 55, sarvasaṁmata-śikṣā 96, svara-śikṣā 35: brahmaloke mahīyate)
anakṣaram anāyuṣyam asvaraṁ vyādhipīḍitam |
akṣaraḥ śastrarūpeṇa vajraṁ patati mastake ||14||
(pāṇini-śikṣā 53: avakṣaram anāyuṣyaṁ visvaraṁ vyādhipīḍitam | akṣatā śastrarūpeṇa; veda-śikṣā 4: visvaraṁ, akṣarāḥ)
yathā saurāṣṭrikā nārī takrām̐ ity abhibhāṣate |
evaṁ raṅgāḥ prayoktavyā nigamābhyāsasūribhiḥ ||15||
(nāradīyā śikṣā 4.9: prayoktavyo nāradasya mataṁ yathā; pāṇini-śikṣā 26: prayoktavyāḥ khe arām̐ iva khedayā; māṇḍukī 113: nārī arām̐, prayoktavyāṅakāraparivarjitāḥ; yājñavalkya-śikṣā: nārī arām̐, evaṁ raṅgaṁ vijānīyāt ṅakāraparivarjitam; śaiśirīya-śikṣā: ity abhidhīyate, prayoktavyāḥ khe arām̐ iva śvedayā)
udātto brahmajātiḥ syān nīco rājanya ucyete |
svarito vaiśyajātis tu pracayaḥ śūdrajātikaḥ ||16||
(sarvasaṁmata-śikṣā 81: rājñaḥ sa ucyate, vaiśyajātiś ca pracayaḥ śūdra īritaḥ )
samāpteyaṁ vedalakṣaṇānukramaṇikā ||
Link:
Veda-Lakṣana - A Descripive Bibliography - K.P. Aithal
